To End All War: Oppenheimer & the Atomic Bomb

Tôi đã được hỏi rằng,

trong những năm sắp tới, liệu 40 triệu người Mỹ

có thể bị diệt vong chỉ trong vòng 1 đêm

bởi bom nguyên tử hay không.

Tôi e rằng câu trả lời cho câu hỏi đó là "Có".

Robert Oppenheimer là cha đẻ của bom nguyên tử.

Ông là một con người phức tạp với nội tâm đầy mâu thuẫn.

Chúng là vũ khí của sự xâm lược,

của sự bất ngờ và nỗi kinh hoàng.

Oppenheimer muốn quả bom được sử dụng.

Không thì làm sao thế giới biết được nó là gì?

Tiến sĩ Oppenheimer, liệu chúng ta có đang tạo ra một thứ có thể vượt tầm kiểm soát của ta?

Trong thế giới có vũ khí nguyên tử, chiến tranh sẽ biến mất.

Một ngày trước vụ thử nghiệm

thiết bị nguyên tử đầu tiên của thế giới.

Một người văn minh và hiền lành này

đã chịu trách nhiệm khai sinh ra

thứ vũ khí tàn bạo nhất trong lịch sử nhân loại.

Và ông dành phần còn lại của đời mình để cố gắng kiểm soát

con quái vật mà ông đã giải phóng.

Nếu một cuộc thế chiến khác xảy ra...

... thì nên văn minh này sẽ bị diệt vong.

Ông trở thành một kẻ bị ruồng bỏ.

Liệu có đúng rằng con người đã tìm ra một phương pháp tận diệt nhân loại?

Và nó cuối cùng cũng đã hủy hoại ông.

"Bây giờ tôi đã trở thành Thần chết,

kẻ huỷ diệt các thế giới."

Ta đã tạo ra một vũ khí ác quỷ xét theo mọi tiêu chuẩn của thế giới này.

Hồi tôi 15 tuổi,

tôi có cơ hội nói chuyện riêng với Oppenheimer.

Lúc đó ông đang dự một buổi tiệc cocktail.

Tôi đang phục vụ món khai vị...

... và phát hiện Oppenheimer đứng một mình.

Tôi nói, "Cháu nghĩ rằng ngài như giống một vị thánh."

Và ông ấy vô cùng sốc.

Ông nói, "Tại sao cháu lại xem tôi như vậy?"

Và tôi nói, "Bởi vì ngài đã cân nhắc lại quyết định đó."

Thế rồi ông quay đi, cầm mũ của mình lên và bước ra khỏi cửa.

Câu nói đó rõ ràng đã ảnh hưởng đến ông một cách

mà tôi chưa từng tưởng tượng tới.

Cronkite phỏng vấn Oppenheimer, take Một.

Tiến sĩ Oppenheimer, với mọi sự tất yếu của quyết định

mà lịch sử đã chứng minh cho chúng ta,

cho phép tôi nói rằng có vẻ như ông vẫn còn

thấy cắn rứt lương tâm về sự việc đó.

Điều đó có đúng không, thưa ông?

Ừm, tôi nghĩ khi ta đóng một vai trò to lớn trong việc giết chết hơn

một trăm ngàn người...

... thì theo lẽ thông thường, ừm,

ta không thể cảm thấy thanh thản khi nghĩ về việc đó.

Khi nhìn vào lịch sử của Oppenheimer,

thật khó để tìm rabất kỳ người nào khác trong lịch sử

cũng đang đối mặt với tình huống phức tạp như vậy

với mọi câu hỏi gần như không hề có lời giải đáp.

Mỗi người đều có quan điểm riêng về

con người thật sự của Robert Oppenheimer.

Ý tôi là, sự thật rằng ông ấy phát mình ra vũ khí

có thể tuyệt diệt sự sống nhân loại trên Trái Đất.

Ý tôi là, đừng quên rằng thứ vũ khí này,

thứ có khả năng chấm dứt văn minh nhân loại,

lại được phát triển như một phương tiện để cứu rỗi nền văn minh phương Tây.

Vào những năm 1930, hàng triệu người Mỹ

đang theo dõi tin tức đến từ châu Âu

tại các rạp chiếu phim địa phương, xem những thước phim tin tức.

Và Oppenheimer cảm thấy kinh hoàng bởi sự bành trước của Hitler.

Sự nhận thức về nguồn gốc Do Thái của mình đã khiến ông nhận ra ngay lập tức

sự nguy hiểm quy mô lớn của chủ nghĩa phát xít.

Khi chiến tranh nổ ra vào năm 1939,

ông đang làm giáo sư tại Berkeley.

Và cùng năm đó,

một sinh viên của ông lao đến phòng làm việc của ông

để báo tin rằng người ta đã phát hiện ra phản ứng phân hạch.

Thông tin vừa mới đến từ Đức cho biết

rằng nguyên tử uranium khi bị tấn công bởi neutron,

sẽ phân chia thành hai phần.

Thoạt đầu, Oppenheimer không hề tin điều đó.

Ông chạy đến bảng và thực hiện một số phép tính toán,

và cuối cùng ông hiểu được

rằng ta có thể sử dụng phản ứng phân hạch để tạo ra năng lượng.

Einstein đã chỉ rõ

rằng nếu ta có thể chuyển đổi chất thành năng lượng tinh khiết,

lượng năng lượng thu được sẽ rất lớn.

Nó là bình phương của tốc độ ánh sáng, quá kinh khủng.

Họ nhận ra rằng chỉ từ một lượng chất rất nhỏ,

ta có thể tạo ra năng lượng để lái tàu thủy và máy bay

và tàu hỏa, bất kể gì, tất nhiên là tạo ra cả điện nữa,

Và họ cũng nhanh chóng nhận ra

rằng có thể có khả năng tạo ra một vũ khí hủy diệt không tưởng.

Chúng tôi lo lắng sâu sắc.

Dù gì thì phản ứng phân hạch được khám phá ra bởi Đức Quốc xã.

Đức Quốc xã có thể đang chế tạo một quả bom nguyên tử.

Nỗi lo âu này là một điều hiển nhiên và thực sự hiện hữu.

Ngày 7 tháng 12, 1941,

ngày được xem là vết nhơ trong lịch sử.

Trận chiến Trân châu Cảng nổ ra.

Tôi khẳng định rằng sự phản bội này

sẽ không bao giờ đe dọa chúng ta lần nữa.

Lúc đó Hoa Kỳ trở thành một bên tham gia chủ động trong cuộc chiến tranh.

Kế hoạch vào thời điểm này là chúng ta cần phải hoàn thành quả bom càng nhanh càng tốt,

để ta còn có thể tỉnh dậy vào ngày hôm sau

và Hitler có thể sở hữu độc quyền bom hạt nhân, điều mà chúng ta không hề muốn.

Vì vậy, ta cần một nơi thích hợp cho việc thiết kế, xây dựng, thử nghiệm

và giúp vận chuyển vũ khí hạt nhân.

Nhưng ngay trước khi chọn nơi để xây dựng,

ta cần tìm một người có thể dẫn dắt cơ sở đó.

Và hầu như không ai nghĩ rằng Oppenheimer sẽ được bổ nhiệm

làm giám đốc phòng thí nghiệm thiết kế vũ khí.

Tính cách ông ấy khá là bay bổng.

Ông chưa từng đạt được những thành tựu lớn nào.

Một trong những nhà khoa học quen Oppenheimer còn nói rằng,

"Người này còn không thể quản lý một xe hot dog nữa là."

Bạn bè của Oppenheimer cảm thấy

ông là một người đây mâu thuẫn và luôn thấy mơ hồ về danh tính của bản thân.

Ông ấy từng nói, "Từ những ngày sơ khai nhất của mình,

"tôi chưa bao giờ làm bất cứ điều gì

"hoặc suy nghĩ gì hoặc quen biết ai

mà tôi không cảm thấy cực kì kinh tởm bản thân mình."

Oppenheimer sinh năm 1904

một thời đại của những khả năng khoa học vĩ đại.

Hai thập niên đầu của thế kỷ 20

là những giai đoạn của sự gan dạ không tưởng của trí tuệ.

Điện, ô tô, máy bay đang biến đổi cuộc sống hàng ngày.

Và sau đó, có những tiến bộ đáng kinh ngạc trong khoa học,

và dường như

hầu như mọi thứ đều nằm trong tầm tay ta.

Câu chuyện về Robert Oppenheimer

thực sự là câu chuyện của người Mỹ nhập cư

Cha ông đến từ Đức,

làm trong ngành may mặc

và kiếm một số tiền khổng lồ,

rồi lên sống ở khu Upper West Side trên đường Riverside Drive

Ông có một bức tranh Picasso và ba bức của Van Gogh.

Mẹ ông là một nghệ sĩ được đào tạo ở Paris

và có các tác phẩm được trưng bày tại các phòng tranh ở Manhattan.

Bà ấy là người bất an.

Bà hầu như không để cậu bé này ra ngoài chơi.

Và ông ấy được bảo bọc kĩ lưỡng

và bị chứng ngại giao tiếp xã hội nghiêm trọng.

Khi ông được cho đến trại hè, ông hành xử rất xấu tính

với những đứa trẻ khá nên chúng đã hành hung ông.

Ông kể rằng sau đó nói rằng chúng đã nhốt ông vào phòng đông lạnh với không mảnh vải che thân

đổ sơn xanh lên người ông, kể cả bộ phận sinh dục.

Kì lạ thay, Oppenheimer không phản kháng lại.

Ông ấy chỉ nhẫn nhịn chịu lấy sự trừng phạt này.

Đây là một phản ứng lạ thường

của một cậu trai độ tuổi đó.

Hãy tưởng tượng một cậu bé nhạy cảm này, một cậu bé rất thông minh,

nhưng lại không biết cách đối diện với người khác.

Đặc biệt là những đứa trẻ đồng trang lứa.

Ông ấy không có kinh nghiệm cho việc đó.

Thực sự, thời điểm tâm lý thực sự cốt lõi

đối với Oppenheimer dường như đã xảy ra hồi ông ấy học đại học.

Và ông ấy học ngành vật lý tại Cambridge,

và ông ấy học không tốt lắm.

Ông đến phòng thí nghiệm để nghiên cứu về các thí nghiệm vật lý,

và ông ấy không giỏi mảng đó.

Ông ấy thực sự không biết cách tự tay mình thực hành thí nghiệm.

Sự tự tin của ông gặp khủng hoảng.

Vấn đề này đã leo thang khi cậu ấy rơi vào tình trạng...

mà tôi nghĩ chỉ có thể diễn tả như là

chứng suy nhược thần kinh

Một người bạn vô tình bắt gặp Oppenheimer đứng trước bảng trong một phòng học trống.

Lẩm bẩm với chính mình lặp đi lặp lại

"Điểm cốt yếu là, điểm cốt yếu là, điểm cốt yếu là."

Và ông ấy không bao giờ nói thành câu hoàn chỉnh.

Và rồi một người bạn khác

vào phòng ký túc xá của ông ấy và nghe thấy tiếng kêu rên bên trong

khi mở cửa ra,

thì thấy Oppenheimer đang nằm trong tư thế bào thai,lăn qua lăn lại và kêu rên.

Cậu ấy thậm chí đã gần như tự tử tại thời điểm đó.

Vì thế ông ấy phải đi gặp bác sĩ tâm thần,

và vị bác sĩ ấy nói

rằng ông ấy đang sống trong thế giới của riêng mình.

Cậu ấy đang trải qua một cuộc khủng hoảng danh tính,

thứ mà thời bấy giờ vẫn còn mơ hồ đối với mọi người so với thời nay.

Bố mẹ đã đưa ông đến Paris,

để gặp một bác sĩ tâm thần khác,

mang phong thái rất Pháp,

Bác sĩ chỉ định một phụ nữ chuyên nghiệp và rượu vang đỏ.

Nên là...

Uh, chúng tôi không biết đó có phải sự thật không.

Ông ấy luôn là người đứng top đầu của lớp,

người thông minh nhất,

được tất cả bạn bè thán phục vì khả năng trí tuệ của ông ấy.

Và đột nhiên ông ấy trở thành một kẻ kém cỏi.

Và ông ấy không thể đối diện với điều này tại thời điểm đó.

Và thứ làm thức tỉnh cậu ấy

là sự khám phá về vật lý lý thuyết, vật lý hạt nhân.

Thời điểm đó là thời đại hoàng kim của vật lý.

Một thời kì phấn khích để làm một nhà lý luận học.

Và nếu bạn trẻ và nhanh nhạy và sẵn sàng nghĩ

ra những ý tưởng kì quặc mà chưa ai từng nghĩ đến,

bạn có tiềm năng tiến bộ vượt bậc và tạo danh tiếng cho bản thân.

Vậy nên, khi Oppenheimer quyết định chuyển đếnGöttingen ở Đức để nghiên cứu

với Max Born, một nhà vật lý lý thuyết,

tài năng của ông đã nở rộ.

Ông ấy gặp gỡ một số nhà vật lý hàng đầu ở Đức vào thời điểm đó...

Heisenberg, người mà theo một cách trớ trêu, sẽ dẫn đầu dự án bom hạt nhân của Đức.

Trong thời gian ở đó, ông ấy đã tạo ra tính cách mới là Oppie.

Đây là nơi ông ấy nhận được biệt danh này.