Time and Water

VOOR M'N DIERBAREN

ALS JE DEZE TIJDCAPSULE VINDT, DRUK DAN OP AFSPELEN

Hallo.

Hallo.

Hallo.

Ik hoop dat je dit ontvangt.

We zullen elkaar nooit ontmoeten, omdat we in andere tijden leven.

Ik kan je geen gletsjer sturen...

maar dit kan ik je wel sturen.

Deze capsule had gevuld kunnen zijn met slangen uit de Amazone.

Deze boa constrictor op m'n schouders is van m'n favoriete oom, John.

Vijftien jaar later mag ik hem helpen met onderzoek...

naar het paargedrag van de reuzenanaconda in Venezuela.

Dan zou ik hier hebben gestaan...

maar deze plannen botsen met m'n eigen paargedrag.

Dus ik blijf in m'n eigen habitat, hier in IJsland...

en schrijf poëzie en sciencefiction.

Andri Snær Magnasons boek The Story of the Blue Planet...

krijgt veel aandacht.

Dit is de meest politieke IJslandse roman die ik in tijden heb gelezen.

Hulda.

Daar is de gletsjertong, kijk. Oeps.

Daar is de gletsjer.

Daar.

Het eerste wat ik stuur is een verhaal dat ik m'n kinderen vertelde.

Het gaat over ons thuis.

Eerst was er de leegte.

Toen kwam het vuur bij het ijs.

In de chaos verrees Auðhumla, een koe van rijp en sneeuw.

Uit haar lichaam kwamen honderden gletsjers...

die bergen en valleien uithakten.

Uit haar uiers stroomden vier rivieren die de wereld voedden.

Haar ijs maakte een thuis hier in IJsland...

en IJsland werd een thuis voor ons allemaal.

We leven al duizend jaar met het ijs.

Lachen.

Isgland... Isgland.

Klopt dat? - Ja.

Goed gedaan. - IJsland.

Maar dat was nog maar het begin. En je hebt veel verhalen nodig.

Ik kan het noorderlicht vastleggen. Wauw.

Kijk, ze bewegen.

Wauw. Ze zijn verdwenen. - Ze zijn nu hier.

Ik weet niet hoe oud je zult zijn als je dit ontvangt.

Ik ben 53, ik praat tegen je vanuit het jaar 2026.

En zo ziet IJsland er nu uit.

Ik heb nog nooit zoiets moois gezien.

Wat vinden jullie ervan, meiden? - Geweldig.

Dit is zo'n mooie route.

Andri, ben je bij ons? - Ja.

M'n liefde voor deze plek komt van m'n opvoeders.

M'n ouders...

en m'n grootouders.

We zijn een familie van eerste en laatste keren.

Opa Jón was de laatste die op deze boerderij werd geboren.

Oma Dísa lachte altijd als eerste.

En oma Hulda was de eerste vrouw die in IJsland vloog.

Opa Arni was een van de eersten die de IJslandse gletsjers verkende.

Maar ik was de eerste die afscheid nam van iets...

wat we nooit dachten te kunnen verliezen.

Nu is het 2019.

M'n jongste van vier kinderen, Hulda, wordt 11.

En m'n laatste grootouder, ook Hulda, leeft nog.

Er wordt veel van je verwacht, Hulda.

We zijn Huldat is.

Oma Hulda was 60 jaar getrouwd met m'n opa Arni.

Nu beginnen de dingen waar ze het meest van houden uit te sterven.

GODALANDS-GLETSJER MYRDALS-GLETSJER

HOFS-GLETSJER

VATNA-GLETSJER

In 2014 was de Ok de eerste gletsjer die stierf door klimaatverandering.

In augustus is er een herdenking.

Dit is de eerste begrafenis in z'n soort.

Een begrafenis voor een gletsjer voelt onwerkelijk.

Alsof m'n gevoel van thuis wegglipt.

Ik verzamel al m'n hele leven gletsjerverhalen van m'n grootouders.

En nu zie ik ze opeens in een nieuw licht.

Ik heb de drang om ze allemaal te verzamelen...

omdat ze nuttig kunnen zijn voor de toekomst.

Dit is m'n favoriete verhaal. Hoe ze de liefde vonden op het ijs.

Dit zijn hun beelden.

Hier zijn ze op huwelijksreis in 1956.

En hier zijn ze in 2004, 2010...

en 2017.

Van jongs af aan wilde ik al naar de bergen.

In de lente ruik ik, gek genoeg, een gletsjergeur.

Wat is een gletsjergeur? - Ik kan het niet beschrijven.

Het was iets speciaals.

Er hing een verkwikkende geur.

Wanneer heb je haar ontmoet? - Bij een bijeenkomst van alpinisten.

Ik vond haar meteen leuk.

Ik zei vaak tegen m'n moeder:

Was ik maar een jongen, dan kon ik dit en dat doen.

Meer avonturen beleven.

Ik was overal voor in.

Arni zei: We gaan naar de Vatna-gletsjer.

Ik zei: Mag ik met je mee?

Ze verklaarden me voor gek dat ik een vrouw meenam naar de Vatna.

Dat is belachelijk.

De grootste gletsjer is de Vatnajökull.

Hij beslaat een twaalfde van IJsland en is de grootste van Europa.

Reizen naar de Vatnajökull zijn gevaarlijk.

Alleen voor goed uitgeruste en ervaren bergbeklimmers.

We hebben een hele week op de gletsjer doorgebracht.

En sindsdien zijn we samen.

We zijn vrijdag getrouwd...

en vertrokken de volgende ochtend voor een reis van drie weken.

Daarna gingen we vaak naar de Vatna-gletsjer...

met de IJslandse Glaciologische Vereniging.

Dat was het begin van het onderzoek.

Het zijn dezelfde metingen die ze vandaag de dag doen.

Heb je het ooit koud gehad? - Nee, nooit.

We waren net getrouwd.

Beschouw je de gletsjer als je tweede thuis?

Ja.

Het is een andere wereld, op zo'n gletsjer.

Alles is wit.

Er komt geen einde aan.

Hoe oud ben je nu?

Ik ben alles vergeten. - Je wordt 95, m'n Arni.

95? - Ja.

Ja, jij houdt dat bij voor me. - Ja, dat doe ik.

Helemaal.

En dat doe je altijd.

Ik weet niet hoe ik m'n leven had moeten doorkomen...

als ik haar niet had gehad.

Ik wil dat je gletsjers kent zoals m'n grootouders ze kenden.

Zoals ik ze ken.

Zo klinkt een gletsjer.

Je ziet het niet, maar hij beweegt.

Als de sneeuw zich lang genoeg ophoopt, jaar na jaar...

wordt het ijs zwaar en begint het te verschuiven onder z'n eigen gewicht.

Die beweging definieert een gletsjer, ijs dat tot leven is gekomen.

Het leven van een gletsjer ontvouwt zich in geologische tijd...

over eeuwen en millennia. In plaats van maanden en jaren.

Blauw is de kleur van het oudere ijs.

Hoe dieper het blauw, hoe dieper de tijd.

Zolang er meer sneeuw valt dan smelt, blijft de gletsjer stromen.

Die cyclus brengt het land tot leven.

M'n grootouders dachten dat er altijd gletsjers zouden zijn.

Dat dacht ik ook.

Maar op een dag in 2014 komt dit op het nieuws.

De Ok-gletsjer lag op een berg in het westen van IJsland.

Hij stond bekend als de kleinste gletsjer van IJsland.

Maar hij wordt nu niet meer als gletsjer erkend.

Glacioloog Oddur Sigurðsson gaat de berg op...

om een overlijdensakte af te geven voor de gletsjer.

Ik heb als doodsoorzaak extreme zomerhitte opgegeven.

De gletsjer was pas 700 jaar toen hij overleed.

Het was nog maar een kind onder de gletsjers.

Rond 1900 was hij ongeveer 15 vierkante kilometer.

Maar in de afgelopen 15 jaar...

is hij sneller geslonken dan ik voor mogelijk had gehouden.

Hij is opmerkelijk snel kleiner geworden.

Hij beweegt niet meer, en daarom is het nu 'dood ijs'.

Zal de dood van een gletsjer voor jou net zo historisch zijn als voor mij?

Voor mij is dit het moment dat de horizon instortte.

De toekomst waar we voor gewaarschuwd zijn, is niet langer ver weg.

Hij is hier.

De tijd dringt.

De eerste keer dat ik me zo voelde, pakte ik een camera.

En zonder het te beseffen begon ik deze tijdcapsule voor je te maken.

Het is 1997.

M'n vriendin Magga is bevallen van ons eerste kind, Hlynur.

Dit is Hlynurs eerste bad met z'n moeder.

Is dat niet mooi?

Tegelijkertijd vertelt m'n andere opa, Jón, dat hij stervende is.

We gaan allemaal naar z'n huis aan zee.

Hier liggen vier generaties op het gras.

De troonopvolgers.

De oudste met z'n oudste zoon en zijn oudste zoon en zijn oudste zoon.

De oudste van allemaal.

Kijk hoe cool hij is.

Ik wil nog geen afscheid nemen.

Eerder die zomer kreeg ik een baan bij het Nationaal Archief...

waar de oudste documenten van IJsland bewaard worden.

Elk archief is een portaal dat me naar een andere tijd stuurt.

Ik reis door de Eddat is, naar 1220...

als onze mythen van de goden en de kosmos worden opgeschreven.

Het Boek van Nederzettingen voert me naar 874...

toen de eerste mensen op IJsland kwamen wonen.

Nu zit ik in 1862, in een volksverhaal over elfen.

Hier heeft een elf een herder in haar grot gelokt.

Dan land ik in de woonkamer van een oude vrouw uit 1918.

Ze zingt een van de oudste kunstvormen in IJsland.

Gedichten die rímur worden genoemd, het IJslandse woord voor rijm.

De rímur zijn zo'n ontdekking voor me dat ik het deel op tv.

Ik had nog nooit zoiets gehoord.

Toen ik goed naar de teksten ging luisteren, zat er zo veel verdriet in.

Het ging over het instorten van de oude manieren.

Terwijl ik naar de constante herhaling en het ritme luisterde...

raakte ik erdoor betoverd.

Ik speel de opnames af voor m'n zoontje als hij onrustig is.

Hij kalmeert zodra de melodieën beginnen.

Die oude vrouw die m'n zoon in slaap zingt...

brengt een verloren wereld weer tot leven.

We filmen hem nu, terwijl hij nog niets kan.

En als hij begint te praten en leuk gaat doen...

filmen we hem helemaal niet meer.

Maar dit zal ik altijd hebben.