Inside Planet Earth

Ta biết gì về Trái đất ta đang sống?

Quả bóng xoay khổng lồ bằng đá.

Thực tế là một điều bất thường...

đang diễn ra sâu trong Trái đất.

Các thế lực mạnh mẽ, các quá trình bí ẩn...

đang diễn ra bên dưới chân ta hàng ngàn kilomet.

Không có chúng, cuộc sống trên Trái đất không tồn tại.

Bí ẩn sự sống trên Trái đất nằm sâu bên trong.

Để hiểu cách thức và lý do, chúng ta cần mở Trái đất ra,

và đi xuống tận tâm Trái đất.

Một thế kỷ trước,

cuốn "Hành trình tới tâm Trái đất" của Jules Verne...

thu hút trí tưởng tượng của cả thế giới.

Thực tế, đó là chuyến đi không tưởng.

Trong tâm Trái đất, áp suất và nhiệt độ cực lớn.

Chúng làm cho 99% lòng Trái đất không thể tiếp cận.

Thiết kế 1 thứ để tới Mặt trời...

dễ hơn thiết kế 1 thứ đi vào tâm Trái đất.

Vì nhiệt độ cao bằng hoặc hơn nhiệt độ bề mặt Mặt trời.

Nhưng áp lực thì cực lớn.

Vì các nhà khoa học không thể đi vào tâm tự xem,

họ phải tìm cách khác để hiểu nó.

Không dễ nghiên cứu 1 vật bạn không nhìn hay sờ được.

Ta có thể thấy bão ập đến,

trong thời tiết hình thành bão lớn xuất hiện.

Các thế lực dự báo được đến vì ta quan sát được khí quyển.

Ta không thể làm vậy với tâm Trái đất...

vì ta không có thông tin cụ thể về hoạt động của lõi.

Ta không biết về chuyển động nào trong lõi,

nhiệt độ biến đổi ra sao?

Ta không biết cơn bão nào đang hình thành dưới đó.

Nhưng Lathrop kiên quyết tìm ra.

Nên ông tự tạo Trái đất của mình...

tại Đại học Maryland.

Chúng tôi đã xây dựng thử nghiệm này được 7 năm.

Cố lập càng nhiều tham số giống tâm Trái đất càng tốt.

Đó là mô hình cả lõi ngoài và lõi trong của Trái đất.

Thử nghiệm có vẻ điên rồ,

nhưng tìm hiểu tâm Trái đất vượt xa cả sự hiếu kỳ khoa học.

Sự sống trên bề mặt Trái đất...

phụ thuộc vào các quá trình diễn ra bên trong Trái đất.

Nếu hiểu rõ chúng,

ta sẽ hiểu hơn về sự ra đời của sự sống,

cũng như tương lai của nó.

Bằng cách lập mô hình lõi Trái đất,

chúng tôi hy vọng có thể thăm dò thông tin về các hoạt động...

và tiến tới đạt được ngành khoa học dự báo.

Có thể dự báo điều gì xảy ra với tương lai của lõi Trái đất.

Lathrop không cô độc.

Các nhà khoa học khắp nơi thăm dò Trái đất...

theo mọi cách để tìm ra bí ẩn của lõi Trái đất.

Họ nghiên cứu núi lửa,

đo các rung chấn động đất,

để tiến hành chụp X-quang địa chất Trái đất.

Lập các mô hình thử nghiệm phức tạp...

và khám phá thế giới dưới chân ta lạ kỳ và dị thường...

hơn những gì họ có thể tưởng tượng.

Nó đầy những chất quý giá, các cấu trúc vĩ đại,

và những sinh vật kỳ lạ.

Họ thấy sự sống bên dưới còn đa dạng hơn trên bề mặt.

Nhiều nước hơn tất cả các đại dương.

Dưới này, có cả bão mạnh hơn cơn bão lớn nhất Trái đất.

Bằng cách nào đó, thế giới bí ẩn bên trong Trái đất...

hình thành nên thế giới của chúng ta.

Nhưng để tìm hiểu cách thức là một thử thách lớn.

Gần như mọi thứ cơ bản dưới đó có thể đang thay đổi,

có rất nhiều điều bạn muốn biết về lõi Trái đất,

nhưng bạn không thể biết nếu không tới đó.

Có rất nhiều bí ẩn trong lõi Trái đất,

nhưng không gì mạnh bằng lực hấp dẫn.

400.000 km bên trên mặt đất.

Lực hấp dẫn giữ Mặt trăng và các vệ tinh quay theo quỹ đạo.

Ngay cả ở ngoài này,

nó cũng ngăn các phân tử khí bay vào không gian.

Lực này xuất phát từ lõi đặc khổng lồ của Trái đất.

Càng tới gần Trái đất, lực càng mạnh.

100 km bên trên mặt đất.

Lên 100 km, lực hấp dẫn thu đủ khí...

để tạo nên 1 lớp bao bọc Trái đất.

Đây là khí quyển Trái đất.

Nó bảo vệ ta khỏi sao băng, hấp thụ bức xạ nguy hiểm,

và bảo vệ Trái đất khỏi nhiệt độ băng giá của vũ trụ.

Quan trọng nhất, nó cho ta không khí để thở.

Rất đơn giản,

không lực hấp dẫn, không có khí quyển.

Không có khí quyển, không có sự sống.

Nhờ lực hấp dẫn này, ta có thể đứng vững trên mặt đất,

nhưng phần lớn ta không cảm nhận được.

Ta chỉ thấy chỉ khi vật gì đó rơi,

hoặc khi ta ngã.

Chính lực này kéo ta trở lại mặt đất.

Có một người đã lên cao hơn tất thảy

Năm 1960, Không quân Hoa Kỳ có chương trình...

thử nghiệm độ cao bằng khinh khí cầu.

Phi công Joe Kittinger tình nguyện tham gia

chuyến bay khinh khí cầu tới rìa không gian.

Quả khinh khí cầu khổng lồ, cao hơn tượng Nữ thần tự do,

bay lên tới độ cao 30.000 mét so với mặt đất,

cao hơn 4 lần độ cao máy bay chở khách,

và cao gấp 3 lần đỉnh Everest.

Cho đến 50 năm sau, ông vẫn là người duy nhất...

bay khinh khinh khí cầu đạt độ cao đó.

Cảnh quan tuyệt vời với tầm nhìn trải ra hơn 600 km.

Viền cong Trái đất hiện ra trong tầm mắt tôi.

Ở trên đây, ban đầu, bầu trời cũng xanh đẹp thế này.

Nhưng khi lên đến 18.000 mét,

bầu trời trở nên xám xịt tối dần,

và dần chỉ toàn màu tối đen.

Đen ngòm kiểu như ban đêm,

nhưng giống bình thường chút nào.

Kittinger bỏ lại cả thế giới dưới chân.

Giờ chỉ còn tác động của trọng lực.

Lúc đó, tôi nhìn thấy đường chân trời cách mình khoảng 65 km.

Tôi thầm cầu nguyện.

Tôi bấm nút để camera khởi động.

Và rồi tôi nhảy.

Khi rơi được vài giây, tôi nhìn lên quả khí cầu,

nó đang lao nhanh vào không gian,

thực ra đó là do tôi đang rơi xuống quá nhanh.

Ở độ cao 27.000 mét,

tôi rơi với tốc độ khoảng 1.190 km/giờ.

Skydiver thường rơi với tốc độ thấp hơn,

khoảng 193 km/giờ,

vì có sức cản của không khí.

Nhưng ở trên này, không khí rất loãng,

nên sức cản kém hơn nhiều.

Lực hấp dẫn kéo Kittinger về Trái đất ngày càng nhanh hơn.

Với tốc độ 1.126 km/giờ, ông gần đạt đến tốc độ sóng âm,

rồi xuống đến độ cao 11.000 mét, không khí đủ sức cản ông lại.

Lúc đó không khí đặc hơn, nên tôi rơi chậm lại.

Tôi rơi xuống với tốc độ bình thường,

rồi cứ chậm dần, chậm dần,

vì không khí trở nên đặc hơn.

Còn khoảng 5.600 mét, ông bật dù.

Rồi sau 14 phút rơi trong không khí,

lực hấp dẫn đã kéo Joe Kittinger về mặt đất.

Có 1 lực tự nhiên nữa bên trong Trái đất...

cũng quan trọng với sự sống.

Ta cho rằng sự sống lấy năng lượng từ Mặt trời.

Đúng vậy, lò hạt nhân của nó làm ấm bầu khí quyển,

kiểm soát thời tiết và làm lương thực phát triển.

Không có Mặt trời,

sự sống trên Trái đất sẽ nhanh chóng biến mất.

Nhưng các lực từ lòng đất chiếm 1 vai trò quan trọng...

trong việc tạo ra sự sống ngay từ đầu.

Sự sống tồn tại tới ngày nay là nhờ sự cân bằng...

giữa năng lượng Mặt trời từ bên ngoài...

và năng lượng xuất phát từ bên trong lõi Trái đất.

Dấu hiệu dễ thấy nhất của năng lượng trong lòng đất...

là núi lửa.

Chúng phun qua vết nứt trên vỏ,

vỏ ngoài mỏng của Trái đất.

Lớp này chỉ dày 45 km.

Các núi lửa giải phóng 1 phần nhỏ năng lượng...

bị đè nén dưới bề mặt đất.

Năng lượng bên trong mạnh tới mức...

có thể đẩy lớp đá lên cao,

tạo ra các rặng núi,

như núi Guadepoupe ở New Mexico.

Những lớp này từng là đáy biển bằng phẳng...

trước khi nhiệt Trái đất đẩy chúng lên cao 2.400 mét.

Khi khuấy động và nhô cao,

250 mét bên dưới mặt đất.

các khe nứt cho nước chảy vào,

hòa tan vôi mềm bên dưới bề mặt.

Ở New Mexico có các hang Carlbad kỳ vĩ.

Một khoang lớn tới mức có thể chứa 1 máy bay phản lực lớn.

Với Peter Scholle,

các hang này là 1 khám phá địa chất quý giá.

Ta đang ở 260 m dưới mặt đất...

trong hang thấp hơn của hang Carlbad.

Ta đang ở giữa một đống thạch nhũ và măng đá.

Hang này có vài kilomet đường đi.

Những hang khác có tới vài trăm kilomet đường đi.

Ở nhiều trường hợp, có cả sông chảy qua chúng,

dài hàng chục tới hàng trăm kilomet.

Thạch nhũ kỳ dị chĩa xuống, còn măng đá hướng lên...

được nước tạo ra trong suốt hàng ngàn năm.

Hành trình từ mặt đất tới lõi...

tiết lộ nhiều bất ngờ khi ta xuống càng sâu.

Bên dưới lòng đất rất lạnh, tối và có vẻ đầy chết chóc.

Rất nhanh chóng, mọi thứ thay đổi.

Càng đi vào sâu hơn càng ấm và nóng.

300 mét bên dưới mặt đất.

Điểm dừng tiếp theo là 1 hang bí ẩn...

bên dưới sa mạc Mexico.

Năng lượng trong lòng đất có thể làm điều này.

Dài gần 12 mét, đây là các tinh thể lớn nhất thế giới.

Chúng là tàn tích của 1 hồ ngầm giàu chất khoáng.

Hồ bị biến thành 1 chiếc vạc dầu...

do mắc ma nóng đỏ trào từ dưới lên.

Khi nước nóng ngấm qua vỏ Trái đất,

những tinh thể này phát triển thành khoáng chất hòa vào nước.

Ngày nay, hốc đá này vẫn nóng tới 120 độ C.

Các nhà khoa học chỉ có thể làm việc 30 phút mỗi lần,

ngay cả đã mặc đồ điều tiết nhiệt độ.

Lõi Trái đất không thích hợp với con người.

Áp lực và nhiệt độ rất cao.

Trước đây, khi vào mỏ, họ thấy càng vào sâu càng nóng.

Do đó lòng đất khắc nghiệt lại hấp dẫn ta...