Seven Worlds, One Planet

.ئاسیا، گەورەترین قاڕەی زەوی

لە ئوستواوە دەست پێ دەکات .و زۆرتر لە بازنەی قوتبی دەگات

.ئەمە قاڕەی عەجایباتە

لێرە، دەما هەتا 60 .ژێر سفر دێتە خوارەوە

.لە وشکیدا، زیندوو مانەوە تەقریبەن مومکن نییە

...بەڵام بۆ چەند حەفتە لە هاوینا

سەهۆڵ دەتاوێتەوە و .کەنارەکە بە گشتی دەگۆڕدرێت

...ئەمە یەکێک لە گەورەترین کۆبوونەوەی پستاندارەکان

.لە هەر شوێنێکی زەوییە

.ئەمانە شێرماسییەکانی ئەقیانووسی ئارامن

زۆربەی ساڵ لە ئەقیانووسی ...باکووردا خواردن دەخۆن

.و بۆ پشوودان دێنە سەر سەهۆڵی زەریا

بەڵام ئێستا، بە گۆڕانی کەشوهەوا ...سەهۆڵی ئێرە تواوەتەوە

و تەنیا شوێنێک کە ...کە لە نزیکی شوێنی ڕاوکردنەکەیانە

چەندین کەنارەی بچووک .وەکوو ئەمە هەن کە دەتوانن پشوو بدەن

سەد هەزار لەمانە، کە تەقریبەن .گشتیانن، لێرەن

.گەورەن

.قورسایی نێرێک زۆرتر لە تۆنێکە

.و زۆرێک لە ژێر دەستوپێدا دەمرن

.لە کەنداوێک لە 250 مایلی ڕۆژئاوا، مەترسییەکی تر هەیە

.ورچە قوتبییەکان

...ئەوانیش بەهۆی کەم بوونەوەی سەهۆڵەوە مەجبوورن

.زۆرتر لە کەناردا بمێننەوە

.و ئێستا برسین

بەڵام شێرماسییە گەورەکان تەواون و ...لە ئاودا زیرەکن

.و دەتوانن ورچ تەواو بریندار کەن

.دۆڕاندی

...کەنداوە باریکەکانی ئێرە بەردیان زۆرە

و هەندێ کات شێرماسییەکان لەوان دەچنە .سەرەوە تا لە قەرەباڵغییەکە دوورکەونەوە

.بەرزترینیان 80 مەتر بەرزترە لە ئاستی کەنارەکە

...بەڵام ئێرە جێگەی شێرماسی نییە

.تەنیا ئەوان لێرە نین

.ورچەکانیش هاتووەنەسە سەرۆ

شێرماسی دەیەوێت کە .شوێنێکی هێمن لە ئاودا بدۆزێتەوە

.هێشتا دەتوانن هەست بە بۆنی زەریا بکەن

.و دەنگی دەبیستن

تەنیا هەبوونی ورچەکانی قوتبی .بەسە تا شێرماسییەکان بترسن

زۆربەی شێرماسییەکان کە لە .بەردەکان دەچنە سەرەوە قەت ناگەڕنەوە ئەقیانووس

...تەنانەت کاتێک ورچەقوتبییەکان دەچن

...شێرماسی دەبێت بگەڕێتەوە زەریا

.و نزیکترین ڕێگە بۆ ئەم کارە هەڵدەبژێرێت

بە کەوتنەخوارەوی شێرماسی لە ...بەردەکان، ئەوانەی کە لە کەنارەکانن دەسڵەمێنەوە

.و ژمارەیەکی زۆرتر دەکوژرێن

.تەنیا لە ماوەی چەند ڕۆژدا زۆرتر لە 200 شێرماسی دەمرن

ئێستا دەبێت ورچەقوتبییەکان .لاشەیان بخۆن

.ئەم ڕووداوە هەر چەند ساڵ جارێک ڕوو دەدات

بەڵام هەتا دونیا گەرمتر دەبێت ...و سەهۆڵ زۆرتر پاشەکشێ دەکات

.ڕەنگە زۆرتر دووبارە بنەوە

لە وشکیدا، زەوی لە شەش مانگی .ساڵ زستانە

...دوو ملیۆن مایلی چۆارگۆشە لە باکووری ڕووسیە

.لە ژێر سەهۆڵدا گیری کردووە

بەڵام هێشتا هەندێک لە ئاژەڵەکانی .ئێرە ماڵیان بۆ خۆیان دۆزیوەتەوە

.لەسەر بەرفەکە نیشانەی هەبوونی خۆیان بە جێ دێڵن

.ئەم شوێنەوارانە گشتیان بەرەو یەک لا دەچن

کامچاتکا بەپێی ڕووبەریەوە زۆرترین ڕێژەی گڕکانی چالاکی هەیە.

...دەمای ژێرزەوی هەتا 250 پلەی سلسیووس دادەبەزێت

و مەنجەڵە کوڵاوەکان لە قوڕ .هەورگەلێکی هەڵمیان بەدی هێناوە

...بەڵام بە هەبوونی ئەم مەترسییانە

هەندێک لە ئاژەڵان ڕێگەیەکی درێژیان .پێواوە تا گەیشتوونەتە ئێرە

.ورچێکی قاوەیی کامچاتکا

بەو زستانە درێژە لە ...هێلانەکەیا لە ژێر زەویدا خەوتووە

.و ئێستا زۆر برسیەتی

بەڵام بۆ دۆزینەوەی خواردن دەبێت ...بە شێوازێکی مەترسیدار

.نزیکی قوڵقوڵەسووتێنەرە بێتەوە

...ئێرە هەتا چەند کیلۆمەترێک تەنیا شوێنێکە

کە ورچەکان بە گەرمای زەوی .بێ بەفر بگەنە لەوەڕ

ئەگەر قاچی لە شوێنێکی هەڵە دابنێ ...ڕەنگە ببێتە هۆی سەرێشە

و لاشەی ورچەکان کە خزیابوونە ...ناو گۆمەکان و

.هەتا ئاستی مردن سووتابوون، دۆزرایەوە

.و ئەم ورچە تەنیا نییە

...بەگشتی ورچەقاوەییەکان ئاژەڵەلێکی گۆشەگیرن

و بە دەگمەن جارانێکە لە ساڵا کە ...هەبوونی یەکتری

.تەحەموڵ کەن

...و ئێستا کە چاک چێشتیان خوارد و پشوویان دا

.تەنانەت کاتیان بۆ یاری کردنیش هەیە

ئەم ناوچە گڕکانییە .بووەتە گوندێکی گەرم لە باکووری بەستراوی ئاسیادا

...دوور لە ئاسیا قوتبی

...ئاسیا گەرمترین ساراکان

.بەرزترین کێو و دارستانی زەوی هەیە

.قاڕەیەک بە جۆراوجۆری سەرسووڕهێنەر

.بەڵام بەردەوام وا نەبووە

نزیکەی 89 ملیۆن ساڵ لەمەوپێش، هند .دوورگەیەکی باشوور بوو

...بەڵام بۆ لای باکوور کێشراوە

و تانشینی نێوان هند و قاڕەی ئاسیا .چووەتە یەک و هاتوونەتە سەرەوە

...لە درێژایی ملیۆن ها ساڵدا، تانشینەکان

.لەسەر یەکتری کۆبوونەتەوە و هیمالیایان دروست کردووە

.ئێستا ئەمانە بەرزترین کێوەکان زەوین

.زۆرتر لە 50 مایل بەرزن

هند هێشتا خەریکی جووڵان بۆ لای باکوورە .و ئەم شاخانە بەردەوام بەرزتر دەبنەوە

...شاخەکانی ئاسیا لە ئەفغانستانەوە دەست پێ دەکات

و دەگاتە باکووری هند .و کۆتاییەکەی ناوەندی چینە

...ئەمانە شاخەکانی شنۆنجیان

.بەرزترین شاخەکانی چین

...دارستانەکانی ئێرە تا ئەم دواییانە

.نەناسراوترین دارستانەکانی زەوین

خەڵکی بیانی زۆر کەم دەیانزانی .چ گیانلەبەرەلێک لەوێ ژیانیان دەکرد

...چیرۆکگەلێک لە ئەو دێوانە هەبوو کە وەکوو مرۆڤ بوون

...یتی، پیاوەبەفرینە ناشرینەکە

...که شوێن پێیەکی سەیری لە بەفردا بە جێ دەهێشت

.بەڵام هیچ شوێن پێیەکی تر نییە

و بەڕاستی مەیموونەکان لەم ...دارستانە بەفرییانە ژیان دەکەن

.و زۆر سەیرن

،لەگەڵ مەیموونی بەفری، ڕوخساری شین .خەزی زێڕی، لووتی پان ئاشنا بن

.لە گەورەترین مەیموونەکانن

ئاژەڵە گەورەکان ئاسانتر لە ...ئاژەڵە بچووکەکان گەرم دەبنەوە

...و لە بارودۆخی ساردتر

.زۆرتر لە هەر مەیموونێکی تر لەسەر زەوی زیندوو دەمێنن

.لووتگەلێکی پانیان هەیە

.ڕەنگە مەیموونە گەورەکان زۆر زوو سەرما بیانبات

...تەواوی گرووپەکە لە بچووکترین دەرفەتدا لەتەنیشت

.کۆدەبنەوە هەتا گەرم ببنەوە

و کێ زیز دەبێت؟

تەنانەت بەتەمەنەکانیش ئەگەر .زۆر لە گرووپ دووربنەوە، ڕەق دەبنەوە

،ئێستا لە جەرگەی زستاندا .دۆزینەوەی خواردن زۆر ئەستەم بووە

سەرۆکی ئەم بنەماڵە ئەوان ...دەبات بۆ سنووری وڵکەکەیان

.هەتا بە شوێن خواردندا بگەڕن

...تەنیا خواردنی ئێرە بێ تامە

.پێستی دار، خەزە و گوڵەبەرد

زیندوومانەوەی مەیموونێک ئەستەمە .چ بگات بە بنەماڵەیەک

.بەڵام لە هێمنایەتیدا لەگەڵ یەکتری هاوبەش دەبن

.بوونیان بەستەگی بە لەلای یەک مانەوەیان هەیە

.لەم شاخانەدا هەر خواردنێک بایەخدارە

گرووپێکی ڕەقیب؟

.ئەوانیش بە شوێن خواردنەوەن

.دوو نێر شاخبەشاخ دەبن

.و ئێستا مێچکەکانیش دەرگیر دەبن

هێرش کەرەکان ڕێژەیان کەمترە .و پاشەکشێ دەکەن

.ڕێبەرەکەیان کۆتا مەیموونێکە کە دەچێت

...شەڕ لەسەر بچووکترین ژەمی خواردن بوو

بەڵام وایشە زۆر تووڕەییانە بوو .ئێستا بنەماڵەکە بڵاوبووەتەوە

.بەڵام دەبێت لەلای یەک بمێننەوە

.گەنجەکان زۆر خێرا ڕەق دەبنەوە

...دەتوانێت باوکی ببینێت

بەڵام هێزی گەیشتن بەوی هەیە؟

.دەگەڕێتەوە بۆ هێمنایەتی و گەرما

...گرووپی تەنیا سەرچاوەی گەرما

.لەم دارستانە ڕچیاوانە و بێ پەنایانەدایە

...لە ڕۆژئاوای هیمالیا، لە ئێران

.گەرمترین سارای زەوی هەیە

...ئێرە سارای لووتە

و لێرە دەما .هەتا 70 پلەی سلسیووس دەگات

بەردە داخ و کوڵاوەکان ...و زیخە سووتێنەرەکانی ساراکانی ئێران

...ڕەنگە بە گشتی بێ ژیان دیار بێت

بەڵام زۆر بە ئەستەم بتوانن .لە سێبەری دیواری دۆڵەکان گەورە بوون

...و لێرە لای کەمی

باڵندە کۆچبەرەکان دەتوانن .تۆزێک بۆ پشوو ڕاوەستن

.مریشکێکی مێشخوار

بە تۆزێک چانسەوە دەتوانن .لێرە تۆزێک خواردن بدۆزێتەوە

.لە قڵیشەکانا جاڵجاڵۆکەکان دەبینێت

.زۆر نییە بەڵام ئەرزشی هەیە

.و شتێکی هەیە دێتە سەرەوە

.پەلەوەرەکە هەڵەی کردووە

.ئەفعییەک بە چزیەوە کوشندەیە

...ئەم جۆرە لەم دواییانەدا دۆزراوەتەوە

.و هەتا ئێستا لە هیچ شوێنێک جگە لێرە نەبیندراون

خۆشاردنەوەیان تا ڕادەیەک ...کاریگەرە کە تەقریبەن لە ناو

.ئەم بەردانەدا دیار نییە

و لە کلکیا، فلسگەلێکی ...جووڵاو شێوازیان گۆڕاوە

...هەتا وەکوو پێکانی جاڵجاڵۆکە بێت

.و کۆتایی کلکی وەکوو زگە

پەلەوەرە کۆچبەرەکان ڕەنگە ...تەنیا لەم سارای بایەرەدا

.لە چەند حەفتە لە ساڵا حازر بن

ئەمە تەنیا چانسی مار .بۆ چێشت خواردن دوای چەندین مانگە

.دەنگێکە

لە ئافریقاوە هاتوون بۆ ئێرە .ڕۆژانێکە هیچیان نەخواردووە

.جاری داهاتوو ڕەنگە چانسی زۆرتری هەبێت

بارودۆخی ئێرە تەقریبەن لە سەختییا وەکوو .دەشتەکانی باکووری هندن

مارمزووکێکی سارادای نێر .زۆرترین هەوڵی دەدات هەتا ببیندرێت

.کاتی جووتگیریەتی

.دەشتە کراوەکان شوێنێکی چاکە بۆ بەرچاو کەوتن

...بەرزی تەنیا حەوت سانتیمەترە

بەڵام بەردێک .یارمەتیدەرە بۆ زۆرتر بەرچاو کەوتنی

.و مێچکەیەک ئاگاداری ئەو بووە

.کاتی هاتووه خۆی نیشان بدات

هەرچی ساقتر و پیاوانەتر بێت .ڕەنگەکانی ڕووناکترن

و مێچکەکان حەزیان لە ڕەنگی .ڕووناک و وریشەدارە

بەڵام ئەڵێی ئەو زۆر .لە بەرچاوا نییە

...لە وڵکەی دراوسێ

.نێرێکی تر لەسەر بەردێکی گەورەتر ڕاوەستاوە

کەوایە تازەهاتووەکە زۆر .سەرنج ڕاکێش نییە

ئەم دانەی ترە لەسەر بەردێکی گەورەتر .سەرنجی تەواوی مێچکەکانی ڕاکێشاوە

تازەهاتووەکە سەکۆیەکی گەورەتری ...پێویستە هەتا ببیندرێت

.مێچکەکە ئەو ببینێت و باشتر وایە هەوڵ بدات

.تەنیا یەک ساڵ ژیان دەکات

.ئەمە تەنیا دەرفەتیەتی

.ئەگەر پێویست بێت دەبێت شەڕ بکات

.ڕەقیبەکەی نەهاتووەتە خوار

.ئێستا نێرەکان هەتا ئاستی مردن شەڕ دەکەن

.تازەهاتووەکە بردیەوە

ئێستا دەتوانێت ببێتە خاوەنی سەکۆ و وڵکەیەکی گەورەتر.

بە مەرجێک بتوانێت داواکارەکانی تری دوورکاتەوە

...بە بەرزبوونەوی هیمالیا بە درێژایی ملیۆن ها ساڵ

بووەتە بەربەستێکی زەبەلاح کە بەر بە هەورە باراناوییەکان...

...که لە باشوورەوە بەرەولای باکوور دێن دەگرن

و سیستمێکی کەشوهەوایی تەواو .نوێ لە ئاسیای باشووردا چێ بووە

.بارانە وەرزییەکان

ئەم بارانە لافاوییانەی ساڵانە .بە تەواوی ئاسیای باشووریان گۆڕاوە

دارستانگەلێکی چڕ چێ بوون ...کە لە ناو ئەواندا گشت جۆرێک گیا و ئاژەڵێک

.توانیان گەورە بن و بگەنە تەکاموڵ