The Planets

پرتاب کاوشگر «مسنجر» در طول ماموریت ناسا بر روی مریخ

کاری از علی خزایی

...در دوردست ها

...آنسوی مریخ

آنسوی طوفان‌های مشتری ...و حلقه‌های زحل

شرایط بکلی تغییر می‌کند

...افت محسوس دما

...و فواصل بین سیارات

،نه تنها به میلیون بلکه به میلیاردها کیلومتر می‌رسد

...و این هم مرموزترین سیاره‌ها

اورانوس

مهره‌ای آبی که در اعماق تاریک و سرد فضا معلق است

...و دوردست‌تر از آن

آخرین سیاره حقیقی منظومه شمسی

نپتون

ما فکر میکردیم که در آن‌سو تنها ...سیاراتی کوچک و به دور از حیات

که تا به هسته، منجمد و سرد هستند پیدا کنیم

چقدر ما در اشتباه بودیم

ما ساکن زمانی هستیم

که تمدن، رشد بی‌سابقه‌ای داشته

،و ما در مدار و سطح مریخ حضور دائمی داریم

و فضاپیماهایی داریم که به دور عطارد، زهره، مشتری

و زحل تا مدت‌های مدیدی، می‌گردند

،اما همین که از زحل فراتر بریم اوضاع بغرنج‌تر میشه

فواصل بسیار طولانی اند

زمان حرکت نه تنها ماه‌ها، بلکه سال‌ها و حتی ده‌ها سال طول میکشه

این بدین معناست که ما سیارات بیرونی رو تنها یکبار مشاهده کردیم

...هرچه برای رسیدن به دورترین

،سیارات منظومه شمسی تلاش کنیم ...بازدید از آن سیارات

سفری به درون ناشناخته‌ها خواهد بود

،وقتی که به موقعیت اونها برسیم فضاپیماهای ما با چنان سرعتی عبور می‌کنن

که تنها چند ساعتی در اونجا حضور دارن

اما اطلاعات ارزشمند به دست آمده ...از طریق همین چند ساعت کوتاه

...امکان مطالعه و درک اسرار سیارات

در سطح بیرونی منظومه شمسی رو به ما داده

اشتعال انجام شد و فضاپیما بلند شد

گزارشات حاکی از آن است که ...دو موتور فضاپیما

عملکرد عالی و بی نقصی دارند

اولین ماموریت ما به سوی تاریکی

تنها به کمک خود سیاره‌ها ممکن بود

هر سیاره با سرعت خاص خود در حال چرخشه

...و اصلی‌ترین حرکت آنها

به حرکت دور خورشید اختصاص داره

اما هر 175 سال یکبار

اتفاقی به نسبت شگفت‌انگیز رخ میده

...هم ردیف شدن سیارات دوردست

مسیری پدید میاره

،که از زمین شروع ...از مشتری و زحل عبور

و به اورانوس و نپتون ختم میشه

کاوشگر «وُییجر 2» درست در زمان مناسب پرتاب شد

تا از این هم‌ردیفی نادر سیارات بهره ببره

وُییجر در کمتر از دو سال به مشتری رسید

با توجه به اینکه حجم مشتری 2.5 برابر کل ...سیارات منظومه شمسی‌ست

گرانش آن به وُییجر قدرت داد

...دو سال دیگر گذشت

...و وُییجر شاهد یکی از زیباترین صحنه‌ها

در منظومه شمسی شد

...حلقه‌های یخی غول گازی دیگر

یعنی زحل

و پس از آن

سفری به درون تاریکی رو پیش گرفت

تقریبا نُه سال پس از ترک زمین

وُییجر به سیاره‌ای که تعاریف جدیدی از سیاره ارائه میداد رسید

اتمسفر اورانوس

درست همانند مشتری و زحل

بیشتر از گازهای در حال چرخش هیدروژن و هلیم تشکیل شده

...و در زیر آن

سطحی یخی متشکل از متان، آمونیاک و آب قرار داره

،اما برخلاف غول‌های گازی دیگر اورانوس هیچ ویژگی بخصوصی نداره

وُییجر در تمام مدتی که در مدار اورانوس قرار داشت

تنها شاهد ده لایه‌ی ابری بود

و ما هم بسرعت دلیلش رو کشف کردیم

اورانوس، با دمای منفی 224 درجه سلسوس

سردترین سیاره‌ی منظومه شمسی‌ست

...اولین غول یخی

که در سرمای مطلق قرار داره

وُییجر تنها شش ساعت در مدار اورانوس بود

و با حرکتش، دید وسیع‌تری از منظومه شمسی پیدا کرد

اورانوس بمانند زحل دارای حلقه است

حلقه‌ها چنان کم‌نور و باریک هستند

که از زمین به سختی قابل مشاهده‌‌ان

در واقع، ما وجود حلقه‌ها رو تا قبل از سال 1977 کشف نکرده بودیم

حلقه‌ها احتمالا از ماده‌ای تشکیل شدن

که به مقدار کم نور رو بازتاب میکنه

و ما نمیدونم که جنس اون ماده چیه

نمیتونه مقل حلقه‌های زحل از آب و یخ باشه

چون در اونصورت نورانی‌تر میشدن

تازه اونها خیلی ظریف و باریک هستن

،و باز هم با یک راز دیگه مواجه‌یم ...چون انتظار میره که ذرات حلقه باهم برخورد کرده

،و حلقه‌ها به مرور زمان از هم بپاشن که اینطور نیست

پس باید چیزی موجب پایداری حلقه‌ها بشه

و جواب در این عکس گرفته شده توسط وُییجر 2 قابل مشاهده ست

یک حلقه‌ی روشن و باریک به نام حلقه‌ی «اپسیلون» رو می‌بینین

،که در پایین و بالای آن دو قمر وجود داره

قمر پایینی «کوردلیا» و قمر بالایی «اوفلیا» نام داره

حالا نکته‌ای که درباره‌ی چگونگی چرخش ...باید بدونین اینه که

قمر یا بخشی از حلقه که به سیاره نزدیک‌تره

...با سرعت کمتری

نسبت به قمر یا بخشی از حلقه که دورتر قرار داره در حال گردشه

همچنین، اگر در بخشی از حلقه‌ی اپسیلون

برخوردی رخ بده، اون بخش انرژی از دست بده

و در آستانه‌ی جدایی و سقوط قرار بگیره

کوردلیا به اون بخش شتابی برای برگشتن به حلقه میده

که از طریق اثر گرانشی کوردلیا موجب افزایش سرعت اون بخش بشه

در حالی که اگر این بخش در قسمت بیرونی حلقه‌ی اپسیلون قرار داشته باشه

و با دریافت انرژِی به ارتفاعات بالاتر بره

در اونصورت اورفلیا سرعت اون بخش رو کاهش میده

و اون بخش دوباره به حلقه برمیگرده

این قمرها توسط این مکانیزم

حلقه رو مرتب و دست‌نخورده نگه میدارن

...به همین دلیل

این قمرها به قمرهای چوپان معروف شدن

اما تابحال قمر چوپان دیگه‌ای شناخته نشده

چون وُییجر تنها چند ساعت در موقعیت اورانوس قرار داشت

اما فرض ما بر این است که باز هم هستند

...در حین گردش به دور اورانوس

حلقه‌های دیگه رو سر جای خود نگه میدارن

آن قمرهای کشف‌نشده تنها نکته‌ی اسرارآمیز

اورانوس نیستند

اورانوس به طرز منحصر بفردی به دور خورشید میچرخه

این چرخش نتیجه‌ی حوادثیه که مدت‌ها پیش اتفاق افتاد

...اورانوس متشکل از ابرهای گسترده‌ایست که

در ابتدا خورشید جوان رو احاطه کرده بودند

به مرور زمان، اون ابرها تحت تاثیر نیروی گرانش متراکم شده

و سیارات رو تشکیل دادند

که همه بمانند اون ابرهای متشکل از گاز و غبار

در جهت پاد‌ساعت‌گرد می چرخیدند

این جهت چرخش تا به امروز پابرجا بوده است

...تقریبا تمام سیارات در محور خود

در جهت پادساعت‌گرد میچرخند

اما به دلایلی که همچنان کامل مشخص نیست

زهره و اورانوس در محور خود بطور ساعت‌گرد چرخش می‌کنند

و اورانوس شگفت‌تر هم هست

کل سیاره به پهلو قرار داره

به طور قطع مشخص نشده که چرا اورانوس بدین شکل به دور خود میچرخه

...اما اینطور بنظر میرسه که احتمالا در گذشته‌ی دور

اورانوس با سیاره دیگه‌ای برخورد کرده

که به اندازه‌ی زمین یا حتی بزرگتر هم بوده

که این برخورد اورانوس رو برگردونده

درواقع شبیه‌سازهای جدید کامپیوتری ...میگن که

اگر همچین اتفاقی روی یک سیاره رخ بده

تمامی قمرها هم تحت تاثیر قرار میگیرن

...و در نهایت سیاره و قمرها

...همچنین در مورد اورانوس، حلقه‌ها

به شکل مارپیچ روی پهلو به دور خورشید میچرخن

...وُییجر ما رو به دل

دوردست‌ترین سیاراتی که تابحال مشاهده شده‌اند، برد

و حالا، مسافت ناباور 1.6 میلیون کیلومتر در فضای سرد و تاریک

مابین این کاوشگر و رویارویی بعدی‌اش قرار داره

درک اندازه و مقیاس منظومه‌ی شمسی ناممکنه

،اما اگه مقیاس‌ها رو کوچیک کنیم نمایش دادن اون راحت‌تر میشه

قطر خورشید 1.4 میلیون کیلومتره

اما اگه اون رو با مقیاس 600 میلیون برابر کوچیک کنیم

به اندازه‌ی اون چراغ میشه

زمین، مریخ و دیگر سیارات خاکی

به همچین اندازه‌ای میرسن

و به نظر من فواصل اونها قابل گوشزدتر باشه

عطارد، یعنی نزدیکترین سیاره به خورشید

در کنار دریا قرار میگیره

پس مدار عطارد اینجا قرار میگیره

و فاصله‌ی عطارد 96 متر میشه

قطر عطارد هم تقریبا یک سانتی متر میشه

،و سیاره‌ی بعدی، یعنی زهره تقریبا اونجا قرار داره

اگه از زهره دورتر بریم تا به فاصله‌ی 180 متری خورشید برسیم

به زمین خواهیم رسید

اینجا، در مدار احتمالی زمین

مرتبه‌ی حقیقیِ ناچیزی و انزوای ما پدیدار میشه

خورشید، در آنجا، حدود 250 متر دورتر

و ستاره‌های درخشان کهکشان آنسوتر قرار داره

و این هم زمین ـه، به قطر دو سانتی متر

درون این سنگریزه، تاریخچه انسان شکل گرفته

در فاصله‌ی 380 متری از خورشید به مریخ میرسیم

آخرین سیاره‌ی خاکی

و در ادامه، به تاریکی میرسیم

با عبور از بندر، به حاشیه‌ی بخش بیرونی منظومه شمسی میرسیم

و حالا فواصل و اندازه‌ها کم‌کم بزرگ میشن

مشتری، بزرگترین سیاره منظومه شمسی

از لحاظ قطری ده برابر زمین ـه

و خورشید هم اونجا، یعنی 1.3 کیلومتر اونطرف بندر قرار داره

با طی کردن مسافتی دوبرابر فاصله‌ی ...بین خورشید تا مشتری

ما به زحل میرسیم

به مقیاس ما 2.4 کیلومتر

و حالا وارد "گرگ و میش" منظومه شمسی میشیم

میزان نور مشابه صبح زود یا غروب زمین ـه

اما با اینحال دیدن زحل تو آسمون ممکنه

چون سیاره و حلقه‌های اون بازتابنده قوی نور هستن

...با طی کردن مسافتی به اندازه تمام سیارات خاکی

...و مشتری و زحل

به اورانوس میرسیم

سه میلیارد کیلومتر دور از خورشید

...و اینجاست که وُییجر رو بخاطر مسافتی که

در سفرش به دورترین نقاط منظومه شمسی طی کرده تحسین میکنیم

نپتون، پایان سفر

توپی متشکل از گاز با قطری حدود 7.5 سانتی متر

و 7.4 کیلومتر دور از خورشید

تو این مقیاس

،و زمین ما همچنان در اون جزیره در بندر «ریکاویک» قرار داره

و ما همچون مورچه‌های ریزی هستیم که به دور این سنگریزه میچرخن

دوازده سال طول کشید

...اما سرانجام وُییجر مسافت عظیمی از فضا